Een wormenbak is een bak waarin compostwormen groente- en fruitresten omzetten in wormencompost. Je kunt hem zelf maken of kant-en-klaar kopen. Met een vochtige bodembedekking, kleine porties voedsel en een beschutte plek maak je er ook op een balkon of terras compost voor je moestuin mee.
Hoe werkt een wormenbak?
In een wormenbak leven compostwormen samen met kleine bodemorganismen. Die helpen bij het afbreken van organisch materiaal. De wormen eten de half verteerde resten en hun uitwerpselen vormen samen met het afgebroken materiaal de wormencompost.
Een wormenbak werkt zonder de hoge temperaturen die in een grote composthoop kunnen ontstaan. Daardoor worden zaden en ziektekiemen niet vanzelf door hitte uitgeschakeld. Doe er daarom liever geen ziek plantenmateriaal of onkruid met zaad in.
Bij een goed werkende bak ruik je vooral een lichte geur van vochtige bosgrond. Een sterke, zure of rottende geur is een teken dat de inhoud te nat is of dat er te veel voedsel tegelijk in ligt.
Een wormenbak maken met stapelbakken
Een eenvoudig model bestaat uit stapelbare bakken met een deksel. De onderste bak vangt overtollig vocht op. In de bakken daarboven leven de wormen en verzamel je de compost. Kies bakken die stevig op elkaar staan en waarvan de werkbakken elkaar raken, zodat wormen later naar een nieuwe laag kunnen kruipen.
Zo maak en vul je de bak:
- Maak gaten in de werkbakken. Boor meerdere kleine gaten in de bodem van de bakken boven de opvangbak. Daardoor kan vocht weglopen en kunnen wormen tussen de werkbakken bewegen. Maak ook kleine luchtgaten aan de zijkant of in het deksel.
- Plaats de opvangbak onderaan. Laat deze bak zonder bodemgaten, zodat het vocht niet op de grond loopt. Maak hem regelmatig leeg.
- Maak een vochtig bed. Scheur ongekleurd karton in stukken, maak het nat en knijp overtollig water eruit. Leg het in de onderste werkbak met wat rijpe compost. Een vel vochtig karton op de bodem helpt voorkomen dat de vulling meteen door de gaten valt.
- Voeg compostwormen toe. Zet de wormen op het vochtige bed en geef ze een kleine hoeveelheid fijngesneden groente- en fruitresten. Dek het voedsel af met vochtig karton.
- Sluit de bak af. Zet het deksel erop en plaats de bak beschut tegen felle zon en vorst.
Controleer de opvangbak geregeld: wormen die erin terechtkomen, kun je terugzetten in de werkbak. Zodra de onderste werkbak goed gevuld is, plaats je een nieuwe werkbak met vochtig karton en voedsel erbovenop. De wormen trekken geleidelijk naar de verse resten.
Ook emmers zijn bruikbaar, zolang er lucht bij de inhoud kan en overtollig vocht wordt opgevangen. Een houten wormenbak kan eveneens werken, maar moet voldoende vocht vasthouden en mag niet met schadelijke houtbescherming behandeld zijn.
Welke wormen en welk voedsel gebruik je?
Gebruik compostwormen, zoals Eisenia fetida. Die leven graag in de laag met half verteerd organisch materiaal. Gewone regenwormen uit diepere grond zijn minder geschikt voor een bak met voedselresten.
Geef bij het opstarten kleine porties. Voeg pas nieuw voedsel toe als de vorige portie grotendeels is verdwenen. Een grote hoeveelheid ineens kan gaan rotten voordat de wormen en bodemorganismen ze verwerken.
- Geschikt: ongekookte groente- en fruitresten, koffiedik in kleine hoeveelheden en versnipperd, ongekleurd karton.
- Met mate: citrusresten en ui. Veel van deze resten tegelijk kunnen de bak te zuur maken of langzaam verteren.
- Liever niet: vlees, vis, zuivel, vet en gekookte etensresten. Die kunnen geur en ongewenste bezoekers aantrekken.
- Niet toevoegen: uitwerpselen van huisdieren en ziek plantenmateriaal, omdat de bak niet heet genoeg wordt om ziektekiemen betrouwbaar uit te schakelen.
Snijd grotere resten klein en verdeel ze over het oppervlak. Een laagje vochtig karton bovenop helpt om fruitvliegjes te beperken en houdt het wormenbed vochtig.
De juiste plek en het onderhoud
Een wormenbak kan buiten staan, bijvoorbeeld op een terras of balkon, maar zet hem niet in de volle zon. Een beschutte plek met schaduw is geschikter. Bij felle zon kan de inhoud snel te warm worden; bij vorst kunnen de wormen schade oplopen. Zet de bak tijdens koude periodes op een vorstvrije plek, zoals een schuur of garage.
Het wormenbed hoort vochtig te zijn, maar niet druipnat. Vergelijk het met een uitgeknepen spons. Is de inhoud erg nat en plakkerig, meng er dan gescheurd droog karton door en geef tijdelijk minder voedsel. Is het materiaal droog, maak het dan licht vochtig met water.
Open de bak af en toe om te zien of het voedsel verdwijnt en hoe de inhoud ruikt. Een paar kleine beestjes naast de wormen zijn normaal. Bij veel fruitvliegjes helpt het om voedselresten onder het karton te stoppen en tijdelijk minder fruit te geven.
Wormencompost oogsten en gebruiken
Wormencompost is klaar wanneer het materiaal donker en kruimelig is, naar aarde ruikt en de meeste voedselresten niet meer herkenbaar zijn. De eerste oogst kan na ongeveer vier maanden klaar zijn, maar dat hangt af van de temperatuur, de hoeveelheid wormen en wat je voert.
Bij een stapelsysteem haal je de onderste werkbak weg zodra de meeste wormen naar de laag erboven zijn getrokken. Zitten er nog veel wormen in de compost, leg de inhoud dan in een hoopje onder licht. De wormen kruipen naar binnen, waarna je de buitenste compost voorzichtig kunt wegnemen en de wormen terugzet.
Strooi een dun laagje wormencompost rond moestuinplanten of meng een kleine hoeveelheid door de bovenste laag aarde. Gebruik de donkere compost liever als aanvulling op de bodem dan als enige vulling voor een pot.
Het vocht in de opvangbak heet percolaat. Het is geen kant-en-klare wormencompost en de samenstelling is onbekend. Giet het liever weg dan het op eetbare delen van groenten te gebruiken.
Een wormenbak kopen of zelf maken?
Een gekochte wormenbak heeft vaak passende stapelbakken, ventilatie en een opvangbak. Dat scheelt werk en kan handig zijn als de bak op een balkon moet passen. Bekijk of er genoeg ruimte is om de opvangbak leeg te maken en de compost uit de onderste laag te halen.
Zelf maken geeft je meer vrijheid in formaat en materiaal. Daar staat tegenover dat je zelf voor luchtgaten, afwatering en een goede aansluiting tussen de bakken zorgt. Een kleine bak past op meer plekken, maar kan ook minder voedselresten tegelijk verwerken. Voor een huishouden met veel keukenafval is één kleine bak daardoor niet altijd voldoende.
Veelgestelde vragen over de wormenbak
Kan een wormenbak binnen staan?
Ja, op een koele plek zonder direct zonlicht. Een goed onderhouden bak ruikt licht naar aarde. Een rottende geur betekent meestal dat je minder voedsel moet geven en de inhoud luchtiger moet maken.
Moet je de wormen elke dag voeren?
Nee. Geef een kleine portie en wacht tot die grotendeels is verwerkt. Hoe snel dat gaat, verschilt onder meer door de temperatuur en het aantal wormen.
Wat doe je als wormen uit de bak proberen te kruipen?
Bekijk of de inhoud te nat, te droog of te warm is. Haal rottende voedselresten weg en voeg bij een natte bak droog karton toe. Zet ontsnapte wormen terug zodra het wormenbed weer vochtig en luchtig is.
Begin met weinig voedsel en geef de wormen de tijd om hun nieuwe bak te bewonen. Aan de donkere, kruimelige compost zie je later wanneer je de eerste laag voor je moestuin kunt oogsten.
