Een goede nestkast voor de koolmees heeft een rond invlieggat van ongeveer 32 millimeter, een droog binnenwerk en een overhangend dak. Hang de kast op een rustige plek, bij voorkeur met de opening naar het noordoosten en buiten bereik van katten.
Je kunt een geschikte kast kopen of zelf maken. Vooral de grootte van het invlieggat en de plaats van de kast bepalen of een koolmees er veilig kan broeden.
De juiste afmetingen voor een koolmeesnestkast
Een nestkast voor koolmezen hoeft niet precies één standaardmaat te hebben. Als richtlijn is een kast van ongeveer 25 centimeter hoog en 12 centimeter breed en diep geschikt. Het invlieggat zit ongeveer 18 centimeter boven de bodem. Zo ligt het nest voldoende diep in de kast.
Maak of kies een invliegopening van ongeveer 32 millimeter. Een kleiner gat van ongeveer 28 millimeter past beter bij een pimpelmees en kan voor een koolmees te krap zijn. Via een opening van 32 millimeter kunnen ook andere kleine vogels naar binnen. De maat is dus geen garantie dat een koolmees de kast gebruikt.
Een stokje onder het gat is niet nodig. Koolmezen kunnen zich aan de opening vasthouden. Zonder stokje hebben grotere vogels minder houvast bij de ingang.
Waar hang je een nestkast voor de koolmees op?
Hang de kast op een rustige plek aan een boom, muur of stevige paal. Een hoogte van ongeveer 2 tot 3 meter is een praktische richtlijn. Zo hangt de kast buiten direct bereik van mensen en kun je er met een ladder nog bij om ze schoon te maken.
Richt de opening bij voorkeur naar het noordoosten. Daarmee vermijd je de felste middagzon en de meest voorkomende regenrichting. Een plek die de hele dag in de zon hangt, kan te warm worden voor de jonge vogels.
Let ook op de omgeving van de kast:
- Zorg voor een vrije aanvliegroute. Een koolmees moet de opening kunnen bereiken zonder door dichte takken te moeten vliegen.
- Kies een beschutte plek. Een boom of struik in de buurt biedt dekking, maar laat geen tak vlak voor de opening groeien.
- Houd katten op afstand. Hang de kast niet naast een schutting of dikke tak vanwaar een kat erbij kan.
- Maak de kast stevig vast. Ze mag niet slingeren of naar achteren kantelen, want dan kan er gemakkelijker regen binnenlopen.
Vermijd een plek direct naast een raam waar veel beweging is. Rust rond de opening helpt de vogels om ongestoord af en aan te vliegen.
Zelf een nestkast voor de koolmees maken
Gebruik onbehandeld hout dat tegen buitenweer kan. De binnenkant mag ruw blijven: jonge vogels hebben dan meer grip als ze naar de opening klimmen. Een schuin dak dat aan de voorkant oversteekt, helpt om regen buiten te houden.
Zo maak je een eenvoudig model:
- Zaag een bodem, twee zijwanden, een voorwand, een achterwand en een dak uit het hout. Gebruik ongeveer 25 centimeter hoogte en 12 centimeter breedte en diepte als richtlijn.
- Maak in de voorwand een rond gat van ongeveer 32 millimeter, met het midden ongeveer 18 centimeter boven de bodem.
- Schroef de onderdelen stevig aan elkaar. Maak het dak of een zijwand openklapbaar, zodat je de kast later kunt reinigen.
- Laat het dak over de voorzijde uitsteken en maak enkele kleine afwateringsgaatjes in de bodem.
- Hang de kast stevig op met de opening vrij van takken en met het dak aan de bovenkant.
Werk scherpe randen bij, maar maak de binnenwanden niet glad. Verf of behandel de binnenkant niet. Je hoeft ook geen nestmateriaal in de kast te leggen: de koolmees verzamelt dat zelf.
Wanneer hang je de kast op?
Je kunt een nestkast al in het najaar ophangen. Vogels krijgen dan tijd om de plek te ontdekken en kunnen de kast in koude maanden als schuilplaats gebruiken. In de winter of vroeg in het voorjaar ophangen kan ook.
Blijft de kast leeg? Dat hoeft niet te betekenen dat er iets mis is. De aanwezigheid van geschikte nestplekken, voedsel en rust in de omgeving speelt mee. Laat een kast die goed hangt gerust een volgend broedseizoen hangen.
Een bezette nestkast met rust laten
Een koolmees vliegt tijdens het broeden niet voortdurend in en uit. Later, als er jongen zijn, brengen de ouders vaak voedsel naar het nest. Bekijk de kast van een afstand en laat het deksel dicht. Ook een nest dat even verlaten lijkt, kan nog in gebruik zijn.
Jonge koolmezen blijven meestal ongeveer drie weken in het nest voordat ze uitvliegen. Daarna zijn ze nog niet meteen zelfstandig: de ouders voeren ze vaak nog een tijd buiten de kast.
Een koolmees die tegen de kast tikt, kan de opening onderzoeken of materiaal losmaken. Tikken alleen betekent niet dat de kast kapot is of dat je moet ingrijpen.
De nestkast schoonmaken
Maak de kast in het najaar schoon, nadat alle vogels vertrokken zijn en het nest niet meer gebruikt wordt. Een oud nest kan parasieten bevatten. Door het te verwijderen, geef je een volgend broedsel een frisse start.
- Open het dak of de zijwand en haal het oude, verlaten nest eruit.
- Veeg de bodem en hoeken schoon met een handveger.
- Spoel de kast uit met heet water en laat ze goed drogen.
- Sluit de kast weer en hang ze stevig terug.
Gebruik geen insecticiden of vlooienpoeder. Stop ook geen wol, hooi of ander materiaal in de schone kast. Een lege kast is klaar voor vogels die er willen schuilen of een nieuw nest willen bouwen.
Veelgestelde vragen over de koolmeesnestkast
Kun je twee nestkastjes naast elkaar hangen?
Voor koolmezen is wat afstand verstandiger. Ze verdedigen hun broedplek en kunnen soortgenoten uit de buurt van het nest verjagen. Hang meerdere kastjes daarom op verschillende rustige plekken, in plaats van direct naast elkaar.
Komen koolmezen terug naar dezelfde nestkast?
Dat kan, maar het is niet zeker. Een koolmees kan een vertrouwde plek opnieuw gebruiken of een andere nestplaats kiezen. Een schoongemaakte kast blijft geschikt voor een volgend broedseizoen.
Wat als een andere vogel de kast gebruikt?
Laat ook die vogel rustig broeden. Een invlieggat van ongeveer 32 millimeter is niet alleen geschikt voor de koolmees. Probeer de bewoner niet te verjagen of het gat te veranderen terwijl de kast bezet is.
Hang je koolmeesnestkast eenmaal stevig en beschut, laat de vogels dan zelf bepalen of ze er hun nest bouwen. Vanuit huis kun je daarna rustig volgen wie er door het ronde gat naar binnen vliegt.
