Een natuurlijke vijver aanleggen doe je door een zonnige plek te kiezen, een vijver met verschillende dieptes uit te graven en die te vullen met water en geschikte waterplanten. Meestal is vijverfolie of een vijverbak nodig om het water vast te houden. Laat vissen achterwege en zorg voor een flauwe oever, zodat dieren veilig in en uit het water kunnen.
Ook een kleine vijver kan al veel leven aantrekken. Met een goede plek en veel planten heb je meestal geen pomp nodig.
Een geschikte plek voor je natuurvijver kiezen
Kies een plek die een groot deel van de dag zon krijgt. Waterplanten groeien daar goed en warm water trekt allerlei dieren aan. Leg de vijver liever niet vlak onder een boom: vallende bladeren hopen zich op in het water en vormen een laag slib.
Naast de moestuin kan een vijver een fijne drinkplaats voor vogels en andere dieren zijn. Zorg wel dat mest, compost en afstromend water uit de moestuin niet in de vijver terechtkomen. Die brengen voedingsstoffen mee, waardoor algen makkelijker groeien.
Voorzie rond de vijver ruimte voor lage planten en een plek waar dieren kunnen schuilen, bijvoorbeeld tussen stenen of onder een houtstapel. Kijk vóór het graven ook waar ondergrondse kabels en leidingen liggen.
Heb je kleine kinderen? Een vijver brengt verdrinkingsgevaar mee, ook als hij ondiep is. Een afsluiting rond het water helpt, maar vervangt geen toezicht.
Een natuurlijke vijver aanleggen in vijf stappen
De herfst is een geschikt moment om te graven. De grond is dan vaak nog goed te bewerken. Werk buiten vorstperiodes en geef de vijverplanten na het aanleggen tijd om zich te ontwikkelen.
- 1. Teken de vorm af. Gebruik een tuinslang of touw om de omtrek op de grond uit te zetten. Een onregelmatige vorm met een brede, ondiepe oever oogt natuurlijk en geeft dieren toegang tot het water.
- 2. Graaf verschillende niveaus. Maak een diepere zone en ondiepe plateaus voor planten. Laat minstens één oever geleidelijk aflopen. Zelfs een kleine vijver van ongeveer 1 m² en 35 cm diep kan al waardevol zijn voor dieren.
- 3. Bescherm de bodem. Haal scherpe stenen en wortels uit de kuil. Maak oneffenheden glad met een laag zand en leg eventueel beschermdoek onder de folie.
- 4. Plaats de folie. Leg de folie losjes in de kuil, met voldoende ruimte bij de plateaus. Laat ook folie over de rand uitsteken. Vul de vijver langzaam met water, zodat de folie zich naar de vorm kan zetten.
- 5. Werk de rand af en plant aan. Zet de folierand vast en verberg die met stenen of begroeiing. Zorg dat bemeste tuinaarde en afstromend water niet in de vijver kunnen lopen. Zet daarna de waterplanten op de juiste diepte.
Voorzie aan een lage kant een overloop naar een plek waar overtollig water in de grond kan trekken. Zo loopt de vijver bij hevige regen niet ongecontroleerd richting terras of woning.
Vijverfolie, een vijverbak of geen folie?
Vijverfolie is handig als je zelf de vorm en de dieptes wilt bepalen. Je kunt er ook een brede, flauwe oever mee maken. Het aanleggen vraagt wat graafwerk en de folie moet goed beschermd worden tegen scherpe voorwerpen.
Een voorgevormde vijverbak is een praktische keuze voor een kleine tuin. Graaf de kuil iets ruimer dan de bak en ondersteun de bodem en zijkanten goed met zand. Vul de bak deels met water voordat je de ruimte eromheen met zand opvult. Bij een bak met steile wanden zijn stenen of een stevige tak nodig als uitklimplek voor dieren.
Zonder folie kan een natuurvijver soms ook, bijvoorbeeld op een slecht doorlatende kleibodem met een hoge grondwaterstand. Dat is op de meeste plekken niet vanzelfsprekend: in zandgrond zakt het water snel weg. Ook een kleilaag als afdichting vraagt ervaring, omdat die kan scheuren en lekken. Laat de bodem en de grondwaterstand beoordelen als je een vijver zonder folie wilt aanleggen.
Water en planten voor een natuurlijk evenwicht
Vul de vijver de eerste keer met helder water. Opgevangen regenwater kan daarvoor dienen, zolang het niet vervuild is. Gebruik geen afstromend water van een oprit of van een dak met metalen zoals zink of koper.
Een combinatie van planten onder en boven water biedt voedsel, beschutting en plekken om eitjes af te zetten. Kies bij voorkeur inheemse soorten en stem hun grootte af op de vijver.
- Onderwaterplanten, zoals hoornblad, groeien onder het wateroppervlak en bieden schuilplaatsen aan waterdieren.
- Drijfplanten geven beschutting aan het wateroppervlak. Laat ook open water vrij en kies in een kleine vijver planten die niet te sterk groeien.
- Moeras- en oeverplanten, zoals watermunt, groeien op een ondiepe plek. Hun stengels helpen dieren om uit het water te klimmen.
Zet planten in mandjes of op de daarvoor bedoelde plateaus, op een diepte die bij de soort past. Gebruik geen gewone bemeste tuinaarde op de bodem: de extra voedingsstoffen kunnen algengroei bevorderen. Een dun laagje schoon zand of grind kan, maar een dikke bodemlaag is niet nodig.
Let erop dat je geen invasieve uitheemse waterplanten meebrengt met gekochte of gekregen planten. Zet ook geen vissen uit als je een vijver voor wilde dieren wilt: vissen eten onder meer larven van libellen en salamanders.
Onderhoud van een natuurlijke vijver
Een pas aangelegde vijver heeft tijd nodig om in evenwicht te komen. Het water kan in het begin troebel zijn of algen bevatten. Haal niet meteen alles leeg, maar geef de waterplanten de kans om te groeien.
Verwijder in de herfst een deel van de gevallen bladeren voordat ze naar de bodem zakken. Worden planten te groot, haal dan een deel weg en laat voldoende begroeiing staan. Leg weggehaald plantenmateriaal tijdelijk naast de vijver, zodat kleine waterdieren terug kunnen kruipen.
Vul bij langdurige droogte zo nodig bij met schoon water. Een dalend waterpeil is normaal, maar als een folievijver snel leegloopt, kan er een lek of een probleem aan de rand zijn.
Veelgestelde vragen over een natuurlijke vijver aanleggen
Heb je een vergunning nodig voor een vijver?
Dat hangt af van de ligging, de afmetingen en de regels die op je perceel gelden. Vraag bij je gemeente welke voorwaarden voor jouw vijver van toepassing zijn voordat je begint te graven.
Kan een natuurvijver zonder pomp?
Ja. Een vijver met voldoende waterplanten, weinig voedingsstoffen en geen vissen kan zonder pomp functioneren. Een kleine vijver warmt wel sneller op en kan sneller water verliezen door verdamping.
Hoe leg je goedkoop een vijver aan?
Een kleine vijver die je zelf graaft, vraagt minder materiaal dan een grote. Een waterdichte bak kan ook dienen, zolang dieren via stenen of een tak uit het water kunnen klimmen. Besteed je budget vooral aan een goede waterdichte laag en geschikte planten.
Wat zijn de nadelen van een vijver in de tuin?
Een vijver neemt ruimte in en vraagt af en toe onderhoud. Bladeren, algengroei en een dalend waterpeil kunnen werk geven. Voor jonge kinderen vormt open water een veiligheidsrisico.
Geef je nieuwe vijver na de aanleg rust. Waterinsecten en andere dieren vinden het water vaak vanzelf, terwijl de planten de oevers langzaam laten aansluiten op de rest van de tuin.
